අපි වීඩියෝ එකක් දැම්මම ගොඩක් වෙලාවට වැටෙන කමෙන්ට් එකක් තමයි “ඕක කලින් අහවල් ප්රෝග්රෑම් එකේ ගියා” කියන එක. ඉතින් අපි හිතුවා ප්ලේන්ටියක් බොන ගමන් මේ ගැන පොඩ්ඩක් “Open” එකේ කතා කරන්න. ඇයි මිනිස්සුන්ට එහෙම හිතෙන්නේ? ඒක පිටුපස තියෙන ඇත්තම කතාව මොකක්ද?
1. ඔයා මුලින්ම දැක්ක එක “මුල් අයිතිකරු” නෙවෙයි (Availability Heuristic)
මනෝවිද්යාවේ Availability Heuristic කියලා සංකල්පයක් තියෙනවා (Amos Tversky සහ Daniel Kahneman, 1973). ඒ කියන්නේ අපේ මොළය යම් දෙයක් ගැන තීරණය කරන්නේ අපිට මතකයට එන ලෙහෙසිම සහ ආසන්නම දත්තය මතයි.
ඇත්ත කතාව: ඔයා යම් විහිළුවක් මුලින්ම “X ” Program එකෙන් දැක්කා නම්, ඔයාගේ මොළය ස්වයංක්රීයවම තීරණය කරනවා ඒකේ අයිතිකරු ඔවුන් කියලා. හැබැයි ඇත්තටම ඒ වැඩසටහනත් ඒක ගත්තේ කොහෙන් හරි පරණ පොතකින් හෝ වෙනත් භාෂාවක විහිළුවකින් වෙන්න පුළුවන්.
2. අදහස vs ඉදිරිපත් කිරීම (Copyright: Idea-Expression Dichotomy)
නීතිමය වශයෙන් බැලුවත්, “Idea-Expression Dichotomy” (ප්රකාශන හිමිකම් නීතියේ මූලික සිද්ධාන්තයක්) අනුව “අදහසකට” කාටවත් සින්නක්කර අයිතියක් ලියන්න බැහැ.
උදාහරණයක්: “පෙම්වතුන් දෙන්නෙක් අතර රණ්ඩුවක්” යනු අදහසකි. එය ඕනෑම කෙනෙකුට භාවිතා කළ හැකිය. ප්රකාශන හිමිකම (Copyright) හිමිවන්නේ එම අදහස ඉදිරිපත් කර ඇති “ආකාරයට” පමණි (උදා: රංගනය, සංස්කරණය, කැමරාකරණය). අපි කරන්නේ පවතින හාස්යයට අපේම “PlainTea Flavour” එක දාලා අලුත්ම නිර්මාණයක් විදිහට ඔයාලට දෙන එකයි.
3. එකම කාලේ එකම දේ හිතෙන “සමාන්තර චින්තනය” (Parallel Thinking)
හාස්යය පිළිබඳ විචාරකයින් පෙන්වා දෙන පරිදි Parallel Thinking කියන්නේ නිර්මාණකරුවන් දෙදෙනෙකුට එකිනෙකාගෙන් ස්වායත්තව එකම විහිළුව සිතට නැගීමයි.
මූලාශ්රය: Richard Zoglin (Comedy at the Edge) පොතේ පෙන්වා දෙන පරිදි, එකම සමාජ ප්රශ්න වලට මුහුණ දෙන නිර්මාණකරුවන් දෙදෙනෙකුට එකම විදිහට හාස්යය උත්පාදනය වීම අහම්බයක් නෙවෙයි. ලංකාව වැනි කුඩා රටක අපිටත් මේක නිතරම සිද්ධ වෙනවා.
4. විහිළු කියන්නේ “ජනශ්රැතියක්” (Humor as Folklore)
හාස්යය පිළිබඳ මහාචාර්ය Elliott Oring (1992, Jokes and Their Relations) පවසන්නේ විහිළු යනු “නූතන ජනකතා” (Urban Folklore) බවයි. ඒවාට නිශ්චිත අයිතිකරුවෙක් නැත. ඒවා කාලයෙන් කාලයට මිනිසුන් අතර සංසරණය වෙමින් වෙනස් වන දේපලකි.
ඉතින් මචංලා…
අපි කාගෙවත් නිර්මාණයක් “හොරකම්” කරන්නේ නැහැ. අපි කරන්නේ ලෝකේ තියෙන සිනහවට අපේම විදිහේ ජීවයක් දීලා ඔයාලව හිනස්සන එක. ඒ නිසා අපි සෙට් වෙලා ප්ලේන්ටියක් බිබී හිනා වෙමු!
මූලාශ්ර (Sources):
Kahneman, D., & Tversky, A. (1973). Availability: A heuristic for judging frequency and probability. Cognitive Psychology.
Oring, E. (1992). Jokes and Their Relations. University Press of Kentucky.
Copyright Law (Sri Lanka/Global): Section 9 of the Intellectual Property Act – Idea/Expression Dichotomy.
Zoglin, R. (2008). Comedy at the Edge. (Concept of Parallel Thinking in Stand-up).