ඕනෑම නිර්මාණයක් සමාජගත වෙද්දී ඒ ගැන විවිධ අදහස් එන එක සාමාන්යයි. හැබැයි ලංකාව වගේ රටවල අපි දකින එක ලක්ෂණයක් තමයි, නිර්මාණය (The Content) විවේචනය කරනවා වෙනුවට නිර්මාණකරුගේ පෞරුෂයට හෝ පෙනුමට (The Person) පහර දීම. මේක හුදෙක් කමෙන්ට් එකකට එහා ගිය, සමාජයක් විදිහට අපි “Stagnant” හෙවත් පල් වෙන්න බලපාන ප්රධාන හේතුවක්.
අද PlainTea for Thought ලිපියෙන් අපි බලමු ඇයි මේ “Ad Hominem” මානසිකත්වය නිර්මාණශීලීත්වයට බාධාවක් වෙන්නේ කියලා.
1. Ad Hominem: තර්කය වෙනුවට පුද්ගලයාට පහර දීම
තර්ක ශාස්ත්රයේදී (Logic) “Ad Hominem” ප්රහාරයක් කියන්නේ කෙනෙකුගේ අදහසකට තාර්කිකව මුහුණ දීමට නොහැකි වූ විට, එම පුද්ගලයාගේ පෙනුම, වයස හෝ චරිතය විවේචනය කිරීමයි.
සමාජ බලපෑම: සමාජයක් විදිහට අපි අදහස්වලට වඩා පුද්ගලයින් ගැන හිතන්න ගත්තම, සැබෑ සාකච්ඡාව යටපත් වෙලා “ගොසිප්” සංස්කෘතියක් විතරක් ඉතිරි වෙනවා.
Citation: Douglas Walton (2008) පෙන්වා දෙන පරිදි, මෙය සාකච්ඡාවක ගුණාත්මකභාවය විනාශ කරන ප්රධාන වැරැද්දකි.
2. ඇයි අලුත් සාර්ථකත්වයන් “Threat” එකක් වෙන්නේ?
සමාජයක යම් පිරිසක් (විශේෂයෙන්ම පැරණි සම්ප්රදායන්ගේ සිටින අය) අලුත් මාධ්ය හරහා ලැබෙන වේගවත් සාර්ථකත්වයන් දකින්නේ තමන්ට එල්ල වන තර්ජනයක් විදිහටයි. මෙම බිය බොහෝ විට එළියට එන්නේ “ඊර්ෂ්යාව” හෝ “පුද්ගලික අපහාස” ලෙසයි.
Crab Mentality: එක් කෙනෙක් උඩට යද්දී අනෙක් අය කකුලෙන් ඇදීම ලෝකය පුරාම දකින්න ලැබෙන “Crab Mentality” ලක්ෂණයක්. මෙය සමාජයක “Collective Growth” එක හෙවත් පොදු දියුණුව සම්පූර්ණයෙන්ම අඩාල කරනවා.
3. නිර්මාණශීලීත්වය පල්වීම (Creative Stagnation)
නිර්මාණකරුවන්ට වැඩේ ගැන විවේචන එන එක ඔවුන්ට දියුණු වෙන්න උදව්වක්. හැබැයි වැඩේ වෙනුවට පුද්ගලයාට පහර දෙන සංස්කෘතියක් ඇතුළේ, අලුත් නිර්මාණකරුවෝ අත්හදා බැලීම් කරන්න බය වෙනවා.
සමාජ ප්රතිඵලය: අවසානයේ ඉතිරි වෙන්නේ අවුරුදු ගණනාවක් තිස්සේ දකින, කිසිම වෙනසක් නැති, එකම රාමුවක පල්වෙන නිර්මාණ විතරයි. අලුත් දෙයක් කරන්න හදන හැමෝටම පුද්ගලිකව පහර දීම නිසා මුළු සමාජයම අලුත් අදහස්වලින් හීන වෙනවා.
4. විවේචනයේ සදාචාරය (Ethics of Criticism)
දියුණු රටවල සාර්ථකත්වයට එක හේතුවක් තමයි “Constructive Criticism” හෙවත් නිර්මාණාත්මක විවේචනය. එහිදී පහර දෙන්නේ “වැඩේට” මිසක් “වැඩකාරයාට” නෙවෙයි. වැඩේ වැරදි නම් ඒක නිවැරදි කරගෙන ඉදිරියට යන්න නිර්මාණකරුට අවස්ථාව ලැබෙනවා. පුද්ගලයාට පහර දුන් විට සිදුවන්නේ වෛරයක් ඇතිවීම පමණයි.
අවසාන වශයෙන්…
සමාජයක් විදිහට අපිට ඉදිරියට යන්න නම්, අපි අදහස්වලට (Ideas) ගරු කරන්න සහ අදහස්වලට විවේචන එල්ල කරන්න ඉගෙන ගන්න ඕනේ. ප්ලේන්ටියක් බොන ගමන් අපි එකිනෙකාගේ නිර්මාණවලට තාර්කිකව විවේචන එල්ල කරමු, ඒ හරහා අපේ රටේ නිර්මාණ ක්ෂේත්රය තව තවත් දියුණු කරමු.
මූලාශ්ර (Sources):
Walton, D. (2008). Informal Logic: A Pragmatic Approach.
Gibbons, F. X., et al. (2011). Social comparison and the stagnation of creative expression. * Standard Psychology. The Crab Mentality and Social Stagnation.